شهر سالم
خلاصه
مقدمه
شهرسالم
خلاصه :
رشد جمعيت بويژه در شهرها و گسترش بي رويه شهر نشيني
در خلال قرن بيستم موجب مطرح شدن مقوله سلامت گرديد .
نتايج حاصل پس از بحث و گفتگوي برنامه ريزان و
كارشناسان بخشهاي مختلف توسعه اقتصادي ، اجتماعي و
فرهنگي منجر به تدوين رويكرد نوين توسعه پايدار با
محوريت سلامت گرديد . اين تفكر در دهه 1980 موضوع شهر
سالم را توسط سازمان جهاني بهداشت مطرح نمود ، كه
مبتني بر همكاري بين بخشي و مشاركت مردمي در راستاي
دستيابي به برنامه سلامت مي باشد .
شهر سالم آرمان شهري است كه دستيابي به آن در طول قرون
و اعصار گذشته هميشه مورد توجه فلاسفه بطور اخص و مردم
بصورت عام بوده است حفظ و ارتقاء سطح سلامت شهروندان
كه هدف نهايي شهر سالم مي باشد در دستور كار برنامه
ريزان و سياست گذاران بخشهاي مختلف توسعه قرار گرفت و
فرابخشي بودن مقوله سلامت را مطرح نمود .
در همين راستا پروژه شهرسالم ساوه در تير ماه 1376 با
برگزاري همايش و تاييد فرماندار و مسئولين شهرستان
آغاز به كار نمود . پس از تشكيل كميته كارشناسي در
شهرستان با توجه به مشكلات مطرح شده ، كار گروه هايي
در سطح شهرستان تشكيل شد كه معضلات شهرستان را در
زمينه هاي زير مورد بررسي قرار دادند ، كه مشكلات
مذكور طي يك نظر سنجي عمومي از مردم جمع آوري و در
جلسات كارشناسي به بحث و گفتگو گذاشته شد . كه
نهايتاً 7 موضوع ( شماره هاي 3 ـ 4 ـ 5 ـ 6 ـ 7 ـ 8 ـ
9 ) بعنوان اولويت برنامه در نظر گرفته شدند .
1-
ايجاد اماكن تفريحي و ورزشي و گسترش فضاي سبز
2-
برنامه ريزي و اقدام در جهت اشتغال جوانان
3-
بهبود كمي و كيفي سيستم آب آشاميدني
4-
پيشگيري از سوانح و حوادث
5-
سلامت روان
6-
ايجاد مدرسه سالم
7-
اطلاع رساني و خدمات عمومي
8-
بهبود مديريت مواد زائد جامد شهري
9-
برنامه ريزي جهت بهبود كيفيت نان ( بهبود
تغذيه )
با مطرح شدن مشكلات و با توجه به پتانسيل هاي شهرستان
كميته هاي اجرايي متشكل از نمايندگان ادارات ذيربط
تشكيل و به بحث پيرامون مشكلات مطرح شده پرداختند كه
در نهايت منجر به تشكيل كار گروههاي اجرايي در هفت
برنامه گرديد . مشاركت فعال شوراي اسلامي ، تشكلهاي
مردمي ، تدوين و اجراي برنامه سازمانها ، هماهنگي و
انطباق با برنامة كلان شهر و روستا از جمله اقداماتي
بود كه ما را در هدايت به سمت و سوي اهداف شهر سالم
ياري نمود .
ويژگيهاي شهر سالم ـ روستاي سالم كه توسط كارشناسان
كشوري تدوين و تنظيم و در اجلاس 14/10/1381 مورد تاييد
وزرا و رؤساي سازمانهاي عضو شوراي هماهنگي پروژه
شهرهاي سالم ـ روستاهاي سالم كشور قرار گرفت مؤيد اين
امر مهم است كه براي دستيابي به شهر سالم و نهايتاً
سلامت شهروندان ، بخشهاي مختلف توسعه اقتصادي ،
اجتماعي و فرهنگي بطور مشترك مسئوليت دارند و همكاري
فراگير كليه دستگاهها ي مختلف توسعه منجر به دستيابي
به اهداف شهر سالم خواهد شد . چنانچه اين فعاليتها با
حمايتي همراه باشد مي توان به آينده پروژه اميدوارانه
نگريست .
مقدمه
:
طبق پيش بيني كارشناسان سازمان بهداشت جهاني رشد و
گسترش بيرويه شهرها بزرگترين تهديد عليه سلامت و
بهداشت جامعه بويژه در كشورهاي در حال توسعه خواهد بود
. بر اساس همين گزارش تا سال 2025 ميلادي بيش از60
درصد جمعيت جهان شهرنشين خواهند شد ، از سوي ديگر
مهاجرت وسيع روستائيان به شهرها موجب از هم پاشيدگي
خانوادهها و بروز مشكلات و بيماريهاي فراواني مي شود
. بر اين اساس سازمان جهاني بهداشت بر آن است تا
برنامه شهر سالم- روستاي سالم را به منظور جلوگيري از
اثرات سوء شهر نشيني روي سلامت و بهداشت جامعه اجرا
كند . طبق تعريفWHO
شهر سالم شهري است ،كه در آن پيوسته با ايجاد و گسترش
شرايط مطلوب فيزيكي ، اجتماعي ، زيست محيطي و فراگير
نمودن همكاريهاي بين بخشي جهت استفاده بهينه از منابع
و امكانات موجود ، محيطي فراهم شود تا شهروندان ضمن
مشاركت و حمايت يكديگر در انجام كليه امور زندگي ،
قابليتهاي خود را به حداكثر برسانند . بر همين اساس
طبق منشورWHO
هدف كلي پروژه شهر سالم دستيابي و ارتقاء سلامت جامعه
با بهره گيري از همكاري هاي بين بخشي و مشاركت مردمي
در راستاي برنامه سازمان جهاني بهداشت ( سلامت براي
همه) مي باشد.
اولين سمپوزيوم پروژه شهرهاي سالم با شركت 56 كارشناس
از 22 شهر اروپايي در آوريل 1986 ميلادي در شهر ليسبون
كشور پرتغال برگزار گرديد و در آن 11 شهر اروپايي جهت
اجراي آزمايشي پروژه اعلام آمادگي كردند و هم اكنون
متجاوز از 2000 شهر در سراسر جهان در قالب پروژه شهر
سالم اقدامات اجرايي خود را شروع نموده اند .
هر گاه موقعيت سلامت (رفاه اجتماعي ، اقتصادي ، سياسي
و فرهنگي )و ارائه خدمات بهداشتي بر هم منطبق باشند
ميتوان گفت كه هماهنگي بين بخشهاي مختلف توسعه وجود
دارد ، در غير اينصورت همكاري بين بخشي ناقص است . در
سال 2000 سازمان جهاني بهداشت تمام كشورهاي عضو را از
لحاظ وضعيت سلامت و ارائه خدمات بهداشتي و درماني
بررسي نمود ، در اين بررسي ايران از نظر سلامت در رديف
نود و سوم و از نظر ارائه خدمات بهداشتي - درماني در
مقام پنجاه و هفتم كشورهاي عضو قرار گرفت .
در جمهوري اسلامي ايران مقوله شهر سالم در آذر ماه
1370 با بر گزاري سمپوزيوم شهر سالم در تهران ، آغاز و
در طي چند سال بعد در 25 شهر به اجرا درآمد . در سال
1375 ، شعار سازمان جهاني بهداشت (شهرسالم براي زندگي
بهتر ) اعلام گرديد و اين شعار در فراگير نمودن ايده
شهر سالم در ايران نقش بسزايي داشت ، به طوري كه تا
پايان سال 1378 بيش از 56 شهر در سراسر ايران در اجراي
اين پروژه فعاليت داشتند .
شهرستان ساوه به عنوان اولين شهرستان در استان مركزي
بود كه به دليل ويژگيهاي بارز زير به عنوان پايلوت
اجراي پروژه شناخته شد :
1ـ قدمت ساوه ( سواكينه ، مواخينه ) به مثابه يكي از
مناطق عهد سلوكي ، حداقل به قرن سوم قبل از ميلاد
برميگردد
2ـ نزديكي به مركز سياسي كشور و قرارگرفتن در شاهراه
ارتباطي يكي از ويژگي هاي اين شهر محسوب مي شود
3ـ وجود شهر صنعتي كاوه و چند شهرك صنعتي ديگر و صنايع
توليدي مهم باعث توسعه صنعتي شهرستان گشته است
4ـ ساوه از كانونهاي پرورش شخصيتهاي بزرگ ديني ، علمي
، و ادبي محسوب مي شود
5ـ موقعيت خاص جغرافيايي و پتانسيل بالاي كشاورزي و
دامپروري
6ـ ميزان بالاي مهاجر پذيري
شهرستان به دليل وجود صنايع گوناگون
7ـ سطح بالاي مشاركت و همكاري درون بخشي و برون بخشي
در شهرستان
پروژه در تاريخ 19/4/76 در شهرستان ساوه با حضور اعضاي
اصلي شوراي بهداشت شهرستان ، در محل ساختمان ستاد شهر
سالم ( فرمانداري ساوه) و با تشكيل كميته هاي كارشناسي
و مردمي به شرح زير و در جهت حصول اهداف پروژه
شهرسالم ـ روستاي سالم شروع به كاركرد :
- كميته فني
ـ تخصصي
- كميته كار و كارشناسي
-
كميته مردمي ( كميسيون امور بانوان
- بسيج دانش آموزي)
و نهايتاً در حال حال حاضر پروژه به 9 كميته تخصصي و
كارشناسي ارتقاء يافته و در حال فعاليت است .
بحث روستاي سالم اولين بار در اجلاس مشورتي منطقه
مديترانه شرقي سازمان بهداشت جهاني در زمينه شهر نشيني
و توسعه در سال 1989 در اسكندريه مصر مطرح گرديد .
اهداف اوليه پروژه روستاي سالم بهبود وضعيت اقتصادي
ـ اجتماعي و فرهنگي روستا بمنظور تأمين و فراگير شدن
سلامت براي همه و جلوگيري از مهاجرت به شهر ها از طريق
ارتقاء كيفيت زندگي با بكار گيري كليه ظرفيتهاي موجود
، استفاده از تكنولوژي مناسب و تقويت حس خود اتكايي در
روستائيان است كه اين اهداف با ايجاد و يا توسعه
امكانات فيزيكي و اجتماعي حمايت كننده در راستاي رشد
سلامت جامعه روستايي در سطح ملي دست يافتني است .
در شهرستان ساوه روستاي الوير با پيشينه درخشان علمي
ـ فرهنگي ـ تاريخي ـ كشاورزي و صنعتي و همكاري و
مشاركت بسيار فعال مردمي به لحاظ واقع شدن در يك منطقه
محروم و دور مانده از شاخصهاي يك زندگي سالم جهت
اجراي پروژه روستاي سالم انتخاب گرديد . در تاريخ
21/6/1381 گردهمايي پروژه روستاي سالم با حضور مسئولين
كشوري ـ استاني و شهرستاني و تني چند از مشاهير و
بزرگان الويري در روستاي الوير بخش خرقان برگزار گرديد
كه گامي مؤثر در جهت آشنا كردن مردم روستا با پروژه ،
همسو كردن بخشهاي مختلف دولتي با اهداف پروژه ، تعيين
نيازهاي مردم و برنامه هاي كوتاه مدت و بلند مدت در
راستاي اجراي پروژه روستاي سالم بود .
شهر سالم
بر اساس تعريف سازمان بهداشت جهاني شهر سالم شهري است
كه در آن پيوسته با آفرينش و گسترش شرايط مطلوب فيزيكي
و اجتماعي زيست محيطي و فراگير نمودن همكاري بين بخشي
بمنظور استفاده از منابع و امكانات موجود، محيطي فراهم
گردد كه شهروندان ضمن مشاركت و حمايت يكديگر در انجام
كليه امور زندگي ، قابليتهاي خود را به حداكثر ممكن
برسانند .
تاريخچه پروژه شهرسالم :
در اوايل دهه 70 آقاي پروفسور مك كئوم استاد دانشگاه
بيرمنگام انگليس دست به يك بررسي در مورد علت كاهش مرگ
و مير در انگلستان از سال 1840 تا 1970 ميلادي زد .
نتايجي كه او به آن دست يافت غيرقابل پيش بيني بود:
1ـ كاهش تعداد افراد خانوار : يعني هرچه تعداد افراد
خانوار كمتر گردد ميزان مرگ و مير نيز كمتر خواهد بود
2ـ افزايش عرضه مواد غذايي : هرچه ميزان عرضه مواد
غذايي افزايش يابد ميزان سوء تغذيه و مرگ و مير كاهش
مييابد
3ـ فراگير شدن محيط فيزيكي سالمتر : مانند جمع آوري و
دفع بهداشتي زباله ، تأمين آب آشاميدني سالم و دفع
بهداشتي فاضلاب
4-
اجراي برنامه هاي پيشگيري و درمان بيماريها : بخصوص
برنامه مصون سازي ( واكسيناسيون )
نظريات ايشان تا سال 1974 جايي براي خود باز نكرد ، تا
اينكه وزير بهداشت كانادا در اين سال طي اطلاعيه اي
رسمي اعلام نمود كه بهبود وضعيت سلامت مردم كانادا در
قرن 19 و 20 مربوط به عوامل زير بوده است :
|
1ـ رشد اقتصادي جامعه
|
6ـ پيشرفت درعمليات بهسازي
محيط |
|
2ـ كاهش تعداد افراد
خانوار |
7ـ فراگير شدن خدمات
آموزشي |
|
3ـ گسترش كشاورزي |
8ـ بهبود شرايط كار و
زندگي |
|
4ـ بهبود توليد و توزيع
مواد غذايي |
9ـ اقدام در جهت
واكسيناسيون و خدمات پزشكي
|
|
5ـ بهبود تغذيه
|
|
بنابراين هنگامي كه از سلامت صحبت مي شود تنها بخش
بهداشت و درمان مد نظر نيست بلكه منظور، تمام بخشهاي
توسعه است .
دهه 1970 سالهاي بازنگري درباره نحوه دستيابي به سلامت
و ارائه خدمات بهداشتي درماني بود . برنامه « سلامت
براي همه » در سال 1978 توسط سازمان جهاني بهداشت
تدوين و ارائه گرديد و تمامي كشورهاي عضو اين سازمان
متعهد به اجراي آن گرديدند . ماحصل اين ديدگاه با اين
حقيقت همراه بود كه براي حفظ و ارتقاء سطح سلامت افراد
جامعه ، بخش بهداشت به تنهايي كاري از پيش نمي برد و
تمامي بخشهاي توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي بايد
با تدوين برنامه هاي همسو در اين راستا گام بردارند كه
مشاركت مردمي در برنامه ها مكمل آن مي باشد .
در سال 86 ـ 1985 سازمان جهاني بهداشت با بهره گيري
عملي از دو اصل مشاركت مردمي و همكاري بين بخشي اجراي
پروژه شهرسالم را تجربه نمود كه نتيجه بي نهايت موفقيت
آميز بود . و به سرعت اجراي پروژه در سراسر جهان بسط و
گسترش يافت و به عنوان راهكار نوين سازمان براي
دستيابي شهروندان به سلامت كه سخت تحت تاثير عوارض سوء
زيست محيطي قرار گرفته بود ، معرفي گرديد .
هدف كلي پروژه :
دستيابي به ارتقاء سطح سلامت جامعه در راستاي برنامه
سلامت براي همه كه با بهره گيري از همكاري بين بخشي و
مشاركت مردمي امكان پذير است .
اهداف اختصاصي :
1-افزايش دانش عمومي مردم در رابطه با سلامت و بهداشت و
بسيج مردمي براي مداخله و مشاركت مستقيم و غير مستقيم
در برنامه هاي اجرايي بخشهاي مختلف توسعه .
2-گسترش فرهنگ همكاري بين بخشي در راستاي اجراي پروژه
هاي اقتصادي – اجتماعي – فرهنگي ، بهداشتي و
…
.
3- افزايش آگاهي سياستگذاران - برنامه ريزان و
كارشناسان بخشهاي مختلف توسعه با اهداف برنامه سلامت
براي همه و بخصوص اهميت برنامه توسعه ، سلامت و محيط
در جامعه شهري .
2-4- ويژگيهاي شهر سالم :
*/ محيط فيزيكي ايمن و پاك
*/ اكوسيستم پايدار شهري
*/ جامعه نيرومند با بهره مندي از حمايت متقابل
*/ مشاركت همگاني در تصميمات زندگي - سلامت و رفاه
شهروندان
*/ تأمين احتياجات اساسي( غذا - كار - در آمد - ايمني
و آب)
*/ دسترسي به تجارب و منابع در سطح وسيع
*/ اقتصاد پويا و نوآوري شهري
*/ تشويق جامعه براي ارتباط با گذشته و ميراث فرهنگي
*/ سطح قابل قبول براي ارائه خدمات درماني و بهداشت
عمومي
*/ ساختار شهري مناسب براي اعمال ويژگيهاي فوق
با اين ديدگاه و در جهت نيل به اهداف مشروحه فوق شهر
ساوه در سال 76 فعاليت خود را به عنوان پايلوت اجراي
پروژه شهر سالم ـ روستاي سالم با تشكيل جلسه اي در
مورخه 19/4/76 در محل فرمانداري با حضور فرماندار و
برخي از معاونين فرماندار و روساي ادارات ـ سازمانها و
ارگانهاي شهرستان ساوه و نماينده شوراي هماهنگي كشوري
پروژه شهرهاي سالم ـ روستاهاي سالم و با تصويب و تعيين
ساوه به عنوان پايلوت پروژه آغاز نمود .